Εξέλιξη ιστορικών διαστάσεων η συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Η συμφωνία στην οποία οδηγήθηκαν οι μεγάλες δυνάμεις της ομάδας "5+1” (ήτοι τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ συν τη Γερμανία) με το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα, αποτελεί την ολοκλήρωση ενός διπλωματικού μαραθωνίου χωρίς προηγούμενο, ο οποίος υπερέβη αλλεπάλληλες ανανεούμενες προθεσμίες και στην τελική του Φάση διήρκεσε 18 ημέρες χωρίς διακοπή.

Αποτελεί επίσης μια δυνάμει ιστορικής σημασίας αλλαγή του τοπίου στην ευρύτερη Μέση Ανατολή που χαρίζει στη δοκιμαζόμενη Ε.Ε. (παρούσα στις συνομιλίες δια της αντιπροέδρου της Κομισιόν Federica Mogherini) μια σπάνια στις μέρες μας επιτυχία και σημαδεύει την "κληρονομιά” της θητείας του Barack Obama στον Λευκό Οίκο με τρόπο βαθύτερο και από την πρόσφατη εξομάλυνση των κουβανο-αμερικανικών σχέσεων.

Ο ίδιος ο πρόεδρος των ΗΠΑ έσπευσε να χαιρετίσει την εξέλιξη, τονίζοντας ότι έκλεισε ο δρόμος του Ιράν προς την απόκτηση πυρηνικών όπλων και ότι η συμφωνία βασίζεται "στην επαλήθευση και όχι απλώς στην εμπιστοσύνη”.

Προειδοποίησε δε τους εσωτερικούς του αντιπάλους ότι θα ασκήσει βέτο σε οποιαδήποτε προσπάθεια του Κογκρέσου να φέρει προσκόμματα. ”Μας δίνεται η ευκαιρία για μία νέα αρχή, την οποία θα πρέπει να αδράξουμε... Θα ήταν ανεύθυνο να αποχωρήσουμε από τις συνομιλίες” ανέφερε χαρακτηριστικά, μεταξύ άλλων.

Από τη διπλωματική προσπάθεια που είχε επενδυθεί, ήταν σαφές ότι η αμερικανική πλευρά ενδιαφερόταν όντως για μιαν επιτυχή κατάληξη των συνομιλιών. Όμως, μόλις την Κυριακή ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ John Kerry προειδοποιούσε σιβυλλικά ότι η διαπραγμάτευση μπορούσε να οδηγήσει σε οποιαδήποτε έκβαση. Πληροφορίες αναφέρουν ότι η κινεζική πίεση απέτρεψε εμπλοκή της τελευταίας στιγμής σχετικά με πρόσθετες απαιτήσεις των ΗΠΑ ως προς το εμπάργκο στρατιωτικού υλικού προς το Ιράν. Στην πραγματικότητα, η πολυπλοκότητα της κατάστασης επιδεινωνόταν από το ότι η Τεχεράνη δεν είχε απέναντί της ένα ενιαίο μπλοκ δυνάμεων, αλλά πέντε διεθνείς παίκτες σε αέναες διμερείς συναλλαγές μεταξύ τους.

Η λύση που προέκυψε (σε ένα κείμενο 85 σελίδων με πέντε παραρτήματα) θέτει περιορισμούς στην παραγωγή εμπλουτισμένου ουρανίου στους ιρανικούς σταθμούς της Natanz και του Fordow (ώστε να μεγαλώσει το χρονικό παράθυρο του εμπλουσιμού σε επίπεδα ικανά για την παραγωγή πυρηνικού όπλου) και τροποποίηση του αντιδραστήρα βαρέος ύδατος του Arak, ώστε να αποκλεισθεί η παραγωγή πλουτωνίου.

Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας αναλαμβάνει να επαληθεύσει την τήρηση των όρων της συμφωνίας μέχρι τέλους του έτους, ώστε να κινητοποιηθεί η άρση των οικονομικών κυρώσεων κατά του Ιράν από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, ενώ θα επιθεωρεί, βάσει πρόσθετου Πρωτοκόλλου, πέραν των προβλέψεων της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων, το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα για περίοδο έως και 25 ετών.

Επιθεωρήσεις προβλέπονται, μέσω μια περίπλοκης διαδικασίας διαιτησίας, και για τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις του Ιράν – σημείο το οποίο ήταν εξαιρετικά ευαίσθητο για την Τεχεράνη και συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες να αποτελέσει στο μέλλον την αφορμή κατηγοριών για πλημμελή τήρηση των συμφωνηθέντων.

Οι κυρώσεις διατηρούνται έναντι του Ιράν για άλλα οκτώ χρόνια (εκτός και αν το Συμβούλιο Ασφαλείας κρίνει διαφορετικά) σε ό,τι αγορά την ανάπτυξη βαλλιστικών πυραύλων και την προμήθεια επιθετικών οπλικών συστημάτων. Στην πραγματικότητα, η αμερικανική πλευρά ενδιαφέρεται περισσότερο να εξασφαλίσει τον περιορισμό των ιρανικών οπλικών εξαγωγών (προς περιφερειακούς συμμάχους όπως η Συρία, οι Χούθι της Υεμένης ή η Χεζμπολλάχ του Λιβάνου), παρά εισαγωγών – αν και επ' αυτού εκκρεμεί η παραγγελία από το Ιράν ρωσικών πυραύλων S-300 την οποία πάγωσε προ ετών η Μόσχα σε μια κίνηση καλής θέλησης προς τη Δύση.

Καθόλου τυχαία, η τελευταία φάση των συνομιλιών "5+1” στην Ελβετία συνέπεσε με την συμμετοχή του Ιρανού προέδρου Hassan Rowhani (υπό το καθεστώς του παρατηρητή) στη Σύνοδο Κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, του οιονεί "αντι-ΝΑΤΟ” Ρωσίας, Κίνας και κεντρασιατικών δημοκρατιών, στην Ουφά των Ουραλίων.

Πράγματι, η νεοψυχροπολεμική δυναμική των ρωσο-αμερικανικών σχέσεων επισφράγισε την απόφαση της Ουάσιγκτον να σπάσει, μετά από 36 χρόνια, τον πάγο με το Ιράν. Ωστόσο, ο νέος αυτός προσανατολισμός είχε προκύψει ήδη από την επανεκλογή του Ομπάμα το 2012, οπότε εγκαινιάσθηκαν μυστικές ιρανο-αμερικανικές συναντήσεις με τη μεσολάβηση του Ομάν και επιταχύνθηκε μετά την ανάδειξη στην προεδρία του μετριοπαθούς Rowhani το καλοκαίρι του 2013 – για να ακολουθήσουν οι πρώτες από το 1979 επίσημες επαφές των δύο πλευρών (συνάντηση του Kerry με τον ομόλογό του Mohammad Javad Zarif στη Γ.Σ. των Ηνωμένων Εθνών τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, συνδιάλεξη Obama-Rowhani) και η υπογραφή ενδιάμεσης συμφωνίας με την ομάδα "5+1”.

Η ραγδαία εμφάνιση στο μεανατολικό προσκήνιο του Ισλαμικού Κράτους λειτούργησε καταλυτικά, εφόσον αντικειμενικά αναγορεύει το Ιράν ως το κυριότερο ανάχωμα απέναντι στην τζιχαντιστική απειλή (την ώρα που η προνομιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ στην περιοχή τηρούν, το λιγότερο, επαμφοτερίζουσα στάση) και αναδεικνύει το αλλοπρόσαλλο της αμερικανικής πολιτικής, που μάχεται υπέρ των συμμάχων της Τεχεράνης στο Ιράκ και εναντίον τους στη Συρία.

Για τον "Οδηγητή” της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αγιατολλάχ Χαμενεϊ, ο οποίος και επέτρεψε να προχωρήσει αυτή η διαδικασία προσέγγισης, το ζητούμενο ήταν να εξασφαλισθεί (χωρίς την απεμπόληση του δικαιώματος στην ειρηνική χρήση πυρηνικής ενέργειας) η έξοδος της χώρας από τον κλοιό των οικονομιών κυρώσεων του 2011, η οποία απειλούσε την ευστάθεια του καθεστώτος. Αρκεί να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με το ΔΝΤ, το κατά κεφαλήν εισόδημα, υποχώρησε από τα 12.000 δολάρια ατο 2012 στα 6.500 δολάρια το 2013, με όρους αγοραστικής ισοδυναμίας, εκατοντάδες επιχειρήσεις έκλεισαν, το κόστος ύδρευσης και ηλεκτροδότησης τριπλασιάσθηκε, το επίσημο ποσοστό ανεργίας ανέρχεται στο 15% και ο πληθωρισμός στο 18%.

Η προοπτική άρσης των κυρώσεων ανοίγει ένα χρυσοφόρο πεδίο συνεργασίας για το Ιράν και τους Δυτικούς επενδυτές, ενώ αντίθετα οι περιφερειακοί ανταγωνιστές της Τεχεράνης αισθάνονται παραγκωνισμένοι. Στο Ισραήλ, ο πρωθυπουργός Netanyahu καταγγέλλεται από την αντιπολίτευση ότι απέτυχε και αποξένωσε τη χώρα από τον Λευκό Οίκο, ενώ η Σαουδική Αραβία διαμηνύει ήδη ότι προσανατολίζεται στη δημιουργία του δικού της πυρηνικού προγράμματος.

(capital.gr)

 

http://energypress.gr/news/exelixi-istorikon-diastaseon-i-symfonia-gia-pyriniko-programma-toy-iran