Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Ενέργεια και το
Περιβάλλον η νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή του 2014-2015 προωθεί φιλόδοξοσχέδιο
ευρωπαϊκής ενεργειακής ενοποίησηςσκοπός του οποίου είναι η κατάργηση
των ενεργειακών συνόρων μεταξύ των 28 εθνικών αγορών ενέργειας και η
ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και ανεξαρτησίας της Ε.Ε.
Είναι η
πρώτη φορά που η ΕΕ επιχειρεί ενιαία ενεργειακή στρατηγική αφού για
δεκαετίες το κεφάλαιο αυτό απουσίαζε από τις ευρωπαϊκές συνθήκες.
Ενεργειακή Ένωση σημαίνει:
ü ασφαλής ενέργεια για όλους,
ü ενέργεια που ρέει ελεύθερα μεταξύ των συνόρων της ΕΕ,
ü ενεργειακή αποδοτικότητα
ü οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα
ü νέες τεχνολογίες.
Η Ενεργειακή Ένωση αποτελεί την απαρχή μεγάλων αλλαγών στην
ενεργειακή πολιτική της Ε.Ε., με ορίζοντες το 2020 και το 2030 και
οδηγεί την Ευρωζώνη προς μια ενιαία ενεργειακή πολιτική περιλαμβανομένων
των εξωτερικών ενεργειακών σχέσεων. Θεμέλιο της ενιαίας αυτής
στρατηγικής αποτελεί η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, η
σύζευξη της ενεργειακής πολιτικής με τις πολιτικές για τη βιομηχανία και
την καινοτομία, η αταλάντευτη πορεία προς οικονομία χαμηλών εκπομπών
διοξειδίου του άνθρακα και η ολοκλήρωση κλαδικών πολιτικών ενέργειας,
κτιρίων, μεταφορών, περιφερειακής ανάπτυξης, γεωργίας και υποδομών.
Πέντε άξονες
Η στρατηγική – πλαίσιο για την Ενεργειακή Ένωση, βασίζεται στους εξής
τρεις στόχους για την ενωσιακή ενεργειακή πολιτική: ασφάλεια
εφοδιασμού, βιωσιμότητα και ανταγωνιστικότητα. Για την επίτευξη αυτών
των στόχων, η Ευρωπαϊκή Ένωση επικεντρώνεται στους εξής πέντε
αλληλοενισχυόμενους άξονες:
1. Ασφάλεια Εφοδιασμού
Για να εκπληρωθεί ο στόχος της ασφαλούς, ανταγωνιστικής και αειφόρου
ενέργειας, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) οφείλει να περιλάβει και να
συνεργαστεί με τις αναπτυγμένες και τις αναπτυσσόμενες χώρες,
ανεξαρτήτως εάν πρόκειται για χώρες παραγωγούς, διαμετακόμισης ή
καταναλώτριες. Με μέλημα την αποτελεσματικότητα και τη συνοχή, είναι άρα
ζήτημα ουσίας να εκφράζονται η ΕΕ και τα κράτη μέλη με μία μόνο φωνή σε
διεθνή ενεργειακά ζητήματα. Λόγω της ευάλωτης θέσης της όσον αφορά τις
εισαγωγές, των πιθανών ενεργειακών κρίσεων και της ανασφάλειας που
διέπει τον μελλοντικό εφοδιασμό της, η ΕΕ πρέπει ιδίως να μεριμνά για
την προώθηση μέτρων και συμπράξεων που να εγγυώνται την ασφάλεια του
ενεργειακού εφοδιασμού της. Στόχος είναι να καταστεί η ΕΕ λιγότερο
ευάλωτη στις εξωτερικές ενεργειακές κρίσεις και να μειώσει την εξάρτηση
από συγκεκριμένα καύσιμα, προμηθευτές ενέργειας και διαδρομές.
2. Ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας
Στόχος είναι να δοθεί μια νέα ώθηση στην ολοκλήρωση της εσωτερικής
αγοράς ενέργειας. Ως εκ τούτου, οι προτεραιότητες περιλαμβάνουν τη
βελτίωση των ενεργειακών διασυνδέσεων, τη διασφάλιση της πλήρους
εφαρμογής και επιβολής της υφιστάμενης νομοθεσίας σχετικά με την
ενέργεια, τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών κατά τη
χάραξη πολιτικών για την ενέργεια καθώς και τη διευκόλυνση των πολιτών
όταν επιλέγουν προμηθευτές ενέργειας.
3. Η ενεργειακή αποδοτικότητα
Η ενεργειακή μορφή που πετυχαίνει και τους τρεις στόχους
(οικονομικότητα, περιβάλλον ασφάλεια) είναι η εξοικονόμηση ενέργειας. Η
αποτελεσματική χρήση της ενέργειας απαιτεί νέες τεχνολογίες στα κτίρια,
τις βιομηχανίες και τις μεταφορές, και αφορά ευρύτατη γκάμα συσκευών και
εξοπλισμού, καθώς και την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων και
κατοικιών σε μεγάλη κλίμακα. Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν τις έξυπνες
πόλεις, τα έξυπνα δίκτυα και την αποκεντρωμένη διαχείριση της ενέργειας.
4. Οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα
Ο μετασχηματισμός του ενεργειακού συστήματος κινείται από τους
φιλόδοξους στόχους για περιορισμό έως σχεδόν μηδενισμό τη χρήσης ορυκτών
καυσίμων ώστε η ΕΕ να μειώσει τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου κατά 40%
το 2030 και 80-95% το 2050 συγκριτικά με το 1990. Η αγορά δικαιωμάτων
εκπομπής EUETS η οποία προβλέπεται να μεταρρυθμισθεί μέσω μηχανισμού
σταθεροποίησης θα επιτελέσει στο μέλλον το μοχλό επίτευξης των στόχων
μέσω της τιμολόγησης των εκπομπών διοξειδίου άνθρακα από ορυκτά καύσιμα
(άνθρακα, λιγνίτη, πετρέλαιο, φυσικό αέριο).
5. Έρευνα και Καινοτομία
Η έρευνα και η καινοτομία στον τομέα της ενέργειας αποτελούν βασικό
θεμέλιο της επικείμενης Ενεργειακής Ένωσης. Οι σημερινές ανακαλύψεις της
ενεργειακής έρευνας, οι οποίες συντονίζονται όλο και περισσότερο από
την Ευρωπαϊκή Ένωση και από τα κράτη μέλη της, ανοίγουν νέες προοπτικές
για τη δημιουργία ενός πιο ασφαλούς, βιώσιμου και ανταγωνιστικού
ενεργειακού συστήματος στο μέλλον.
Στόχοι… υποχρεωτικοί
Ειδικότερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στοχεύει σε συγκεκριμένα σημεία και
προτεραιότητες δράσης, των οποίων η υλοποίηση αποτελεί προϋπόθεση για
την Ενεργειακή Ένωση. Πιο συγκεκριμένα, η Στρατηγική-Πλαίσιο για την
Ενεργειακή Ένωση περιλαμβάνει τα ακόλουθα:
Υποδομές: Υποδομές Κοινού Ενδιαφέροντος, ηλεκτρικές διασυνδέσεις τουλάχιστον 10% το 2020 και 15% το 2030
Ηλεκτρική Ενέργεια: Επανασχεδιασμός ηλεκτρικών αγορών, συντονισμός μηχανισμών διασφάλισης επαρκούς ισχύος και ολοκλήρωσης των ΑΠΕ στα συστήματα
Προμήθεια καταναλωτών: Ενίσχυση ανταγωνισμού, Διακοψιμότητα,
Έξυπνοι Μετρητές και Συστήματα, Απορρύθμιση τιμών, Σύνδεση λιανικής
αγοράς με χονδρεμπορική, Προστασία ευάλωτων κατηγοριών
Φυσικό Αέριο: Αναθεώρηση ρυθμίσεων για ασφάλεια εφοδιασμού,
ενιαία στρατηγική προμηθειών στις εισαγωγές, ενιαία στρατηγική για LNG,
αποθήκευση αερίου, χονδρεμπορικές αγορές αερίου, Κάθετος και Νότιος
Άξονας υποδομών μεταφοράς αερίου
Ρύθμιση: Αναβάθμιση της Ευρωπαϊκής Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας και των σχέσεων με εθνικές αρχές
ΑΠΕ: Νέα Οδηγία ΑΠΕ με δεσμευτικούς στόχους (27%) για το 2030,
αναθεώρηση μηχανισμών υποστήριξης επενδύσεων ΑΠΕ, πακέτο πολιτικής για
βιώσιμη ανάπτυξη βιο-ενέργειας
Κλιματική Αλλαγή: Στόχος 40% μείωση εκπομπών το 2030,
Αναθεώρηση της Οδηγίας για ETS με πρόταση μηχανισμού σταθεροποίησης της
αγοράς, Νέα Οδηγία για μείωση εκπομπών κατά χώρα στους τομείς εκτός ETS,
ενσωμάτωση εκπομπών από μεταβολή χρήσεων γης
Μεταφορές: Αναθεώρηση φορολογίας οδικών αξόνων, υποδομές για
έξυπνες μεταφορές, ενίσχυση των ορίων εκπομπής για οχήματα και επέκταση
μέχρι το 2030, μέτρα για ενεργειακή αποδοτικότητα και χαμηλές εκπομπές
εμπορευματικών μεταφορών και οχημάτων, μέτρα προώθησης οχημάτων
μηδενικών εκπομπών, προώθηση βιο-καυσίμων δεύτερης και τρίτης γενιάς
Ενεργειακή απόδοση και Κτίρια: Δεσμευτικός στόχος 27% για το
2030, Αναθεώρηση οδηγιών για ενεργειακά αποδοτικά προϊόντα και συσκευές,
αναθεώρηση Οδηγίας για Ενεργειακή Αποτελεσματικότητα, Ενίσχυση
χρηματοδοτικών εργαλείων και πρωτοβουλιών με έμφαση στην έξυπνη
χρηματοδότηση αναβάθμισης κτιρίων, ειδικό πρόγραμμα για αποδοτική
θέρμανση και ψύξη, ενεργειακά αποδοτικές πόλεις
Βιομηχανία: Παρακολούθηση τιμών, φορολογίας και κόστους με
στόχο την ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας, Υποστήριξη της
εγχώριας παραγωγής καθαρών τεχνολογιών και αποδοτικών συσκευών και
ενίσχυση των εξαγωγικών δυνατοτήτων, Ενίσχυση της Απασχόλησης στους
τομείς που υποστηρίζουν τον ενεργειακό μετασχηματισμό
Καινοτομία: Νέο Στρατηγικό Σχέδιο Ενεργειακών Καινοτομιών και
Καινοτομιών στον τομέα των Μεταφορών, Ενίσχυση της βιομηχανικής έρευνας
και καινοτομίας
Κρατικές ενισχύσεις: Εφαρμογή των νέων οδηγιών για τις
Κρατικές Ενισχύσεις στους τομείς της Ενέργειας και του Περιβάλλοντος,
περιλαμβανομένων των τομέων ΑΠΕ, μηχανισμών διασφάλισης επαρκούς ισχύος
κλπ.
Εξωτερική Πολιτική: Διπλωματία για την Κλιματική Αλλαγή και το
COP Paris 2015, Συντονισμός και ανταλλαγή πληροφοριών για εξωτερική
ενεργειακή πολιτική των χωρών μελών, Ενίσχυση σχέσεων και δράσεων
σχετικά με Ουκρανία, Κασπία, Μεσόγειο και Ενεργειακή Κοινότητα.
Οι επιδιώξεις και η συγκυρία
Η στρατηγική της Ενεργειακής Ένωσης επιδιώκει τα πιο κάτω οφέλη:
§ Ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης και απασχόλησης μέσω της
παραγωγής νέων καθαρών και αποδοτικών τεχνολογιών, οχημάτων, συσκευών
και κτιριακών αναβαθμίσεων
§ Επίτευξη βιομηχανικών ωφελειών από την πρωτοπόρα πολιτικής της ένωσης για την κλιματική αλλαγή και την καινοτομία
§ Ενίσχυση ασφάλειας εφοδιασμού και επίτευξης χαμηλότερων τιμών μέσω της συλλογικής διαπραγμάτευσης κλπ.
§ Επίτευξη χαμηλότερων τιμών ενέργειας μέσω του ανταγωνισμού στην ενιαία Ευρωπαϊκή Αγορά και την από κοινού χρήση των πόρων
§ Ενίσχυση της ευελιξίας του ενιαίου ηλεκτρικού συστήματος για την ενσωμάτωση ΑΠΕ σε μεγάλο εύρος
§ Η ενοποίηση και συνεργασία θα αποφέρει μεγαλύτερα οφέλη από την εμμονή σε εθνικές ιδιαιτερότητες
§ Το εύρος της εσωτερικής αγοράς είναι επαρκές για να παράσχει οφέλη οικονομιών κλίμακας και θετικών εξωτερικοτήτων
§ Η επίτευξη των ωφελειών διασφαλίζεται κυρίως μέσω της
επιχειρηματικότητας, της αποκέντρωσης και του ανταγωνισμού, παρά μέσω
κρατικού προστατευτισμού και επιδοτήσεων σε εθνικό επίπεδο
§ Οι καταναλωτές, που εν δυνάμει συμμετέχουν στις αγορές και στην παραγωγή, τίθενται στο κέντρο των εξελίξεων
§ Ενίσχυση των επενδύσεων μέσω των υποδομών ενέργειας, έξυπνων δικτύων και μεταφορών
Η ενεργειακή ένωση εξαγγέλλεται στο πλαίσιο συγκυρίας που
περιλαμβάνει βασικά προβλήματα στις ενεργειακές αγορές. Ανάμεσα σε αυτά
είναι:
§ Αναστολή επενδύσεων στην ηλεκτροπαραγωγή ενώ προβλέπεται απόσυρση
μονάδων και σοβαρό έλλειμα επαρκούς ισχύος από το 2020 και μετά.
§ Ζημίες των μονάδων φυσικού αερίου ενώ απαιτείται ενίσχυσή τους για την παροχή ευελιξίας με σκοπό ενσωμάτωση των ΑΠΕ
§ Δυσπραγία στις επενδύσεις ΑΠΕ, λόγω και της διακοπής ή αλλαγής των υποστηρικτικών μηχανισμών
§ Αναβολή και αναστολή επενδυτικών προγραμμάτων σε πυρηνική ενέργεια και CCS
§ Οι επιμένουσες χαμηλές τιμές διοξειδίου του άνθρακα στη αγορά ETS επιτείνουν την αβεβαιότητα για τις επενδύσεις
§ Οι τιμές των χονδρεμπορικών αγορών παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα,
κάτω του ορίου που θα επέτρεπε ανάκτηση σταθερών και επενδυτικών δαπανών
§ Ταυτόχρονα τα τιμολόγια καταναλωτών παραμένουν υψηλά
§ Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας παραμένει χαμηλή και οι νέες αγορές
στους τομείς των μεταφορών και των κτιρίων αργούν να φέρουν πρόσθετη
κατανάλωση
§ Γενικότερα η ενεργειακή κατανάλωση παραμένει χαμηλή περισσότερο
λόγω της αναπτυξιακής στασιμότητας παρά λόγω βελτίωσης της ενεργειακής
αποδοτικότητας των κτιρίων και εξοπλισμού, πλην ορισμένων εξαιρέσεων
(πχ. φωτισμός)
§ Τα εθνικά κράτη λαμβάνουν ασύμμετρες πρωτοβουλίες για μηχανισμούς διασφάλισης επαρκούς ισχύος και υποστήριξης επενδύσεων
§ Οι αναμενόμενες χαμηλές τιμές φυσικού αερίου αποθαρρύνουν
επενδυτικά σχέδια υποδομών και αγορών που θα διαφοροποιούσαν την
προμήθεια
Κρίσιμη δεκαετία
Οι προβλέψεις του E3MLab (ΕΜΠ, http://www.e3mlab.eu)
με βάση τα μαθηματικά μας μοντέλα που τροφοδοτούν τις αναλύσεις της ΕΕ,
δείχνουν ότι η δεκαετία 2020-2030 είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για την
ανάπτυξη των υποδομών και τεχνολογιών που απαιτούνται για την επίτευξη
των στόχων της ΕΕ.
Κλειδιά για την κινητοποίηση επενδυτικών κεφαλαίων θα είναι η
ρυθμιστική βεβαιότητα, η ενιαία αγορά και η απρόσκοπτη
επιχειρηματικότητα σε Ευρωπαϊκό επίπεδο χωρίς περιορισμούς από
μονομερείς εθνικές πολιτικές. Η προβλεψιμότητα των τιμών EUETS σε
μακροχρόνιο ορίζοντα είναι θεμελιώδης όρος και για το λόγο αυτό πρέπει
να πετύχει η μεταρρύθμιση της αγοράς, ενώ η διαχείριση μιας μακράς
μεταβατικής περιόδου για τη βιομηχανία είναι αναγκαία, ώστε με τιμές που
διασφαλίζουν ανταγωνιστικότητα να μπορέσει να προχωρήσει στον
τεχνολογικό μετασχηματισμό και τα καινοτόμα προϊόντα. Επιπλέον οι
πρωτοβουλίες για ενεργειακή αποδοτικότητα στον κτιριακό τομέα και στον
εξηλεκτρισμό των μεταφορών και της θέρμανσης πρέπει να επιταχυνθεί και
να δώσει πρόσθετη ζήτηση ενέργειας ήδη κατά τη δεκαετία προ του 2030. Τα
σχήματα υποστήριξης επενδύσεων ΑΠΕ, ευελιξίας ηλεκτρικών συστημάτων
κυρίως μέσω φυσικού αερίου και άλλων επενδύσεων πρέπει γρήγορα να
προσαρμοσθούν στις νέες οδηγίες για Κρατικές Ενισχύσεις ώστε να μην
διακοπεί η αναπτυξιακή τους ροπή.
Απόκλιση παρά σύγκλιση
Όσον αφορά στην ενεργειακή πολιτική της Ελλάδας, αυτή δεν υπήρξε ποτέ
ενεργητική αλλά ήταν σαν να ακολουθούσε παθητικά τις εκάστοτε
υποχρεώσεις προς την ΕΕ. Οι εξαγγελίες της νέας Κυβέρνησης το 2015
δείχνουν περαιτέρω απόκλιση από τη δυναμική και το πνεύμα της
Ενεργειακής Ένωσης, παρά σύγκλιση.Οι έννοιες της επιχειρηματικότητας,
της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, του ανταγωνισμού, της ενοποίησης των αγορών
και της ανεξάρτητης ρύθμισης υποχωρούν στην Ελλάδα, σε αντίθεση με τον
προσανατολισμό της Ενεργειακής Ένωσης.
Οι εξαγγελίες στην Ελλάδα επιδιώκουν την περαιτέρω ενίσχυση του
Κράτους αντί των αγορών στον τομέα της ενέργειας. Όμως δεν υφίστανται
κεφαλαιουχικοί πόροι ώστε η Ελληνική πολιτική αναθέσει στο Κράτος να
μετασχηματίσει τον ηλεκτρικό τομέα, τις υποδομές, τα κτίρια και τις
μεταφορές όπως απαιτείται για την επίτευξη των στόχων της Ενεργειακής
Ένωσης. Αντί αυτού, η Ελληνική πολιτική θα έπρεπε να επιτύχει το
κατάλληλο περιβάλλον ώστε να προσελκύσει ιδιωτικές και κυρίως ξένες
επενδύσεις σε όλους αυτούς τους τομείς. Μόνο τότε θα μεγιστοποιούνταν τα
αναπτυξιακά οφέλη για την Ελληνική οικονομία.
Η κρατικό-μονοπωλιακή φιλοσοφία που ακολουθείται από τη νέα Κυβέρνηση
το 2015 θα οδηγήσει τελικά είτε σε οικονομική ασφυξία των επιχειρήσεων
είτε σε μεγαλύτερες τιμές ενεργειακών υπηρεσιών για τους καταναλωτές και
σε κάθε περίπτωση σε επενδυτική δυσπραγία σε όλους τους τομείς της
ενέργειας.
Δυστυχώς τα παρόντα στοιχεία δείχνουν απόκλιση της Ελλάδας από την
τροχιά στην οποία μπαίνει σταδιακά η Ευρώπη στον τομέα της ενέργειας. Η
απομόνωση της Ελληνικής Οικονομίας και της Ελληνικής ενεργειακής
πολιτικής θα ακυρώσει για την Ελλάδα τα αναμενόμενα οφέλη από την
Ενεργειακή Ένωση σε όλους τους τομείς περιλαμβανομένης της οικονομικής
ανάπτυξης από τις νέες ενεργειακές τεχνολογίες και επενδύσεις. Πριν
είναι αργά επιβάλλεται η αντιστροφή της απόκλισης της Ελλάδας από την
πορεία και τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
* Του Παντελή Κάπρου, Καθηγητή Ενεργειακής Οικονομίας στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
(το άρθρο περιλαμβάνεται στην έκδοση GREEK ENERGY 2015)
http://energypress.gr/news/energeiaki-enosi-filodoxi-stratigiki-apo-tin-opoia-apoklinei-i-ellada
No comments:
Post a Comment