Κυπριακό φυσικό αέριο - εκτιμήσεις και γεωτρήσεις

Η πρώτη σοβαρή μελέτη για την εκτίμηση των πιθανών ποσοτήτων υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου, έγινε από το Τμήμα Γεωλογικών Ερευνών των ΗΠΑ (USGS) το 2010. Το έργο τους στην Ανατολική Μεσόγειο συγκεντρώθηκε στη λεκάνη της Λεβαντίνης, η οποία περιλαμβάνει την περιοχή μεταξύ Κύπρου, Λιβάνου, Ισραήλ και Αιγύπτου.

Οι εκτιμήσεις του USGS ήταν 1,7 δισεκατομμύριο βαρέλια πετρέλαιο και 122 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια (tcf) φυσικού αερίου στη Λεβαντίνη. Εκτιμά επίσης ότι οι μέσες πιθανές ποσότητες υγρών φυσικού αερίου (NGL) είναι 3,1 δισεκατομμύρια βαρέλια. Αυτές είναι σημαντικές ποσότητες, αλλά μικρές σε παγκόσμιο επίπεδο. Με περίπου το ένα τρίτο της λεκάνης της Λεβαντίνης να έχει διερευνηθεί, κυρίως στην ΑΟΖ του Ισραήλ, οι ανακαλύψεις μέχρι σήμερα τείνουν να τις επιβεβαιώνουν.

Για να καταλάβουμε τι σημαίνει αυτό για την Κύπρο, από την άποψη της εξερεύνησης μέχρι σήμερα και στο μέλλον, είναι χρήσιμο να κάνουμε μια ανασκόπηση κάποιων βασικών πληροφοριών και δεδομένων.

>>Ταμιευτήρες υδρογονανθράκων- Ταμιευτήρες υδρογονανθράκων αναπτύσσονται όταν πετρέλαιο και φυσικό αέριο έχουν παγιδευτεί σε πορώδη πετρώματα, γνωστά ως «αποταμιευτήρες», από υπερκείμενα αδιαπέραστα πετρώματα, μονωτήρες, συνήθως στρώματα πετρωμάτων αλατιού, τα οποία δρουν σαν παγίδες. Οι αποταμιευτήρες βρίσκονται οπουδήποτε, από κοντά στην επιφάνεια μέχρι σε 9.000 μέτρα βάθος. Οι υδρογονάνθρακες παγιδεύονται κυρίως με δύο τρόπους: από δομικές (structural traps) και από στρωματογραφικές παγίδες (stratigraphic traps).

Δομικές παγίδες σχηματίζονται από αναδίπλωση και τεκτονικές διαδικασίες των πετρωμάτων και περιλαμβάνουν θόλους, αντίκλινα και πτυχές. Οι στρωματογραφικές παγίδες σχηματίζονται ως αποτέλεσμα μεταβολών στο πάχος, τη διαπερατότητα και τη μορφολογία του αποταμιευτήρα. Ο τρόπος που παγιδεύονται οι υδρογονάνθρακες είναι κρίσιμος. Εάν ο μονωτήρας ή η σφραγίδα δεν είναι πλήρως λειτουργικοί, οι υδρογονάνθρακες μπορούν να διαφύγουν. Σε γενικές γραμμές σφράγιση σε δομικές παγίδες είναι πιο αποτελεσματική και λιγότερο επιρρεπής σε διαρροές από στρωματογραφικές παγίδες.

Ενδεικτικά, οι περισσότεροι μεγάλοι αποταμιευτήρες υδρογονανθράκων στον κόσμο είναι του δομικού τύπου. Στις ΗΠΑ περίπου 80% είναι δομικοί, 10% στρωματογραφικοί και οι υπόλοιποι είναι από συνδυασμό των δύο.

Το μέγεθος, το βάθος και οι δυνατότητες παγίδευσης στη λεκάνη της Λεβαντίνης δείχνουν καλές πιθανότητες ύπαρξης μεγάλων ποσοτήτων υδρογονανθράκων, που χαρακτηρίζονται από μια ποικιλία δομικών και στρωματογραφικών αποταμιευτήρων. Μέχρι τώρα, όλες οι μεγάλες ανακαλύψεις κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην περιοχή, το Ταμάρ, Λεβιάθαν, Αφροδίτη και Νταλίτ, είναι του δομικού τύπου και όλες βρίσκονται σε μια ζώνη ΒΔ-ΝΑ κατεύθυνσης, σε βάθος 5-6 χιλιομέτρων κάτω από τον πυθμένα της θάλασσας.

>>Εξερεύνηση υδρογονανθράκων- Πιθανά κοιτάσματα υδρογονανθράκων προσδιορίζονται μέσω εξερεύνησης. Τα αρχικά στάδια περιλαμβάνουν αναγνώριση πιθανών θέσεων γένεσης και αποθήκευσης υδρογονανθράκων. Αυτές οι θέσεις στη συνέχεια διερευνώνται σε περισσότερη λεπτομέρεια μέσω σεισμικών ερευνών. Μετά τον προσδιορισμό πιθανών στόχων αποταμιευτήρων, ακολουθεί εξερεύνηση με γεωτρήσεις για να καθορισθεί με βεβαιότητα η παρουσία, ή απουσία, υδρογονανθράκων. Είναι μόνο σε αυτό το στάδιο που η παρουσία των υδρογονανθράκων μπορεί να επιβεβαιωθεί. Και δυστυχώς για το τεμάχιο 9, παρόλο που οι σεισμικές έρευνες εντόπισαν πιθανούς στόχους, οι γεωτρήσεις δεν εντόπισαν εκμεταλλεύσιμες ποσότητες φυσικού αερίου.

Συχνά οι αποταμιευτήρες δεν είναι ομοιόμορφοι. Μπορούν να έχουν μεταβλητή διαπερατότητα και μπορεί να είναι διαμερισματοποιημένοι από ρήγματα και διαιρέσεις που περιπλέκουν τη ροή υδρογονανθράκων. Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα με το Αφροδίτη και ο λόγος για τον οποίο η αρχική εκτίμηση του φυσικού αερίου μειώθηκε από 7tcf σε περίπου 4,5tcf μετά την επιβεβαιωτική γεώτρηση. Και ενδεχομένως να χρειαστούν περισσότερες επιβεβαιωτικές γεωτρήσεις για την εκτίμηση των ποσοτήτων φυσικού αερίου στο Αφροδίτη με μεγαλύτερη ακρίβεια.

Με βάθος νερού έως 2.000m στην Ανατολική Μεσόγειο, οι γεωτρήσεις είναι αρκετά ακριβείς και μπορεί να στοιχίσουν μέχρι $100-150 εκατομμύρια δολάρια ανά γεώτρηση. Δεδομένου επίσης ότι το συνολικό ποσοστό επιτυχίας είναι περίπου 40%-45%, οι πετρελαϊκές εταιρείες είναι μερικές φορές απρόθυμες να προχωρήσουν σε αυτό το στάδιο, εκτός εάν οι στόχοι γεώτρησης πληρούν αυστηρά κριτήρια αξιολόγησης, ειδικά σε αυτή τη δύσκολη περίοδο χαμηλών τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η Total αποφάσισε να μην προχωρήσει σε γεωτρήσεις στα τεμάχια 10 και 11.

>>Εμπειρία από το Ισραήλ- Στην Κύπρο η διαδικασία εξερεύνησης υδρογονανθράκων είναι πιο πρόσφατη, αλλά στο Ισραήλ πήρε πολύ χρόνο και προσπάθεια πριν να έχουν επιτυχία. Υπεράκτιες έρευνες ξεκίνησαν στα τέλη της δεκαετίας του 1960 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970 με μια σειρά από επτά γεωτρήσεις, αλλά όλες ήταν μη αποτελεσματικές.

Η επόμενη εκστρατεία εξερεύνησης πραγματοποιήθηκε τη δεκαετία 1975-1985. Βρέθηκε πετρέλαιο αλλά μετά από καλή αρχική ροή, η απόδοση μειώθηκε ραγδαία και η παραγωγή σταμάτησε. Ακολούθησε μια σειρά από τέσσερις γεωτρήσεις μεταξύ 1980-1990, σε βάθη άνω των 5.000μ. Είχαν όλες ενδείξεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά όχι σε ποσότητες για εμπορική παραγωγή.

Η εξερευνητική δραστηριότητα απογειώθηκε κατά τη διάρκεια του 1999-2000, όταν ανακαλύφθηκαν αρκετά κοιτάσματα φυσικού αερίου, όπως το Nόα, Μαρί Β και Γάζα Mαρίν, σε κάπως ρηχά βάθη με τα αποθέματα φυσικού αερίου να εκτιμώνται σε περίπου 3tcf.

Οι έρευνες πρέπει να συνεχιστούν

Η Κύπρος ήταν τυχερή να χτυπήσει την Αφροδίτη με την πρώτη προσπάθεια, χωρίς να περάσει από την περίπλοκη ισραηλινή εμπειρία. Αλλά αυτή η επιτυχία δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη, όπως έχουν δείξει οι γεωτρήσεις στο τεμάχιο 9. Το κεντρικό τμήμα της λεκάνης της Λεβαντίνης, όπου βρίσκεται το τεμάχιο 9, δεν φαίνεται να περιέχει μεγάλες δομικές παγίδες. Οι ενδείξεις είναι ότι οι δυνητικοί αποταμιευτήρες φυσικού αερίου στο τεμάχιο 9 είναι του στρωματογραφικού τύπου, οι οποίοι είναι λιγότερο αποτελεσματικοί και αυτό θα μπορούσε ίσως να εξηγήσει την έλλειψη επιτυχίας στον Ονασαγόρα και τώρα στην Αμαθούσα.
Ωστόσο, η έλλειψη επιτυχίας σε αυτές τις δύο γεωτρήσεις δεν αναιρεί τις διαπιστώσεις του USGS. Το Ισραήλ επέμενε μετά από αποτυχίες και μεγάλο χρονικό διάστημα και στο τέλος ανταμείφθηκε με τις ανακαλύψεις του Ταμάρ και Λεβιάθαν.
Η Κύπρος δεν είναι διαφορετική. Η ΑΟΖ της Κύπρου κατέχει σημαντικές δυνητικές ποσότητες υδρογονανθράκων, όπως έχει εκτιμήσει το USGS και η ανάλυση των δεδομένων από εκτεταμένες σεισμικές έρευνες. Αυτό μπορεί να αποδειχθεί μόνο μέσα από περισσότερες έρευνες και γεωτρήσεις. Το περισσότερο μέρος της κυπριακής ΑΟΖ εξακολουθεί να είναι σχετικά ανεξερεύνητο.
Η ανακάλυψη μεγάλων κοιτασμάτων φυσικού αερίου ανοικτά του Ισραήλ και της Κύπρου στη Λεκάνη της Λεβαντίνης έχει προσελκύσει την προσοχή της βιομηχανίας υδρογονανθράκων. Τα πρόσφατα εκτεταμένα σεισμικά προγράμματα 2D και 3D  έχουν αλλάξει σημαντικά την κατανόηση των συστημάτων υδρογονανθράκων της περιοχής. Όταν η τιμή του πετρελαίου ανακάμψει και η βιομηχανία υδρογονανθράκων επιστρέψει στην ομαλότητα, οι έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο πρέπει να συνεχιστούν, με περισσότερους γύρους αδειοδοτήσεων και ενδεχομένως με περισσότερες επιτυχίες.

50 γεωτρήσεις - 7 ανακαλύψεις στο Ισραήλ

Συνολικά στο Ισραήλ έχουν γίνει περίπου 50 γεωτρήσεις από το 1960 μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα να γίνουν επτά ανακαλύψεις φυσικού αερίου, με αποκορύφωμα τις πιο πρόσφατες ανακαλύψεις των γιγαντιαίων κοιτασμάτων στο Ταμάρ 10tcf και Λεβιάθαν 22tcf.
Επιπλέον, οι ενδείξεις από τις έρευνες στην ΑΟΖ του Ισραήλ υποστηρίζουν τις εκτιμήσεις του USGS και ότι θα μπορούσε να υπάρχει πετρέλαιο σε μεγαλύτερα βάθη κάτω από τα κοιτάσματα φυσικού αερίου. Εκτός από το φυσικό αέριο, το Λεβιάθαν ενδεχομένως περιέχει 600 εκατομμύρια βαρέλια πετρέλαιο, σε λίγο περισσότερο από 7 χιλιόμετρα κάτω από τον πυθμένα της θάλασσας. Σε περίπτωση που αυτό αποδειχθεί, θα αυξήσει σημαντικά τις πιθανότητες εξεύρεσης πρόσθετων ποσοτήτων πετρελαίου σε παρόμοια βάθη στην περιοχή της Λεβαντίνης, συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου.

(Φιλελεύθερος, 5/4/2015)

http://energypress.gr/news/kypriako-fysiko-aerio-ektimiseis-kai-geotriseis