Διαχείριση χρηματοοικονομικού κινδύνου στην ενέργεια

Το τοπίο της αγοράς γύρω από τη διαχείριση του χρηματοοικονομικού κινδύνου έχει αναπτυχθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια και είναι πιο περίπλοκο. Η ανταπόκριση από τις ρυθμιστικές αρχές στην οικονομική κρίση ήταν να σχεδιάσει ένα διάφανο αλλά και απαιτητικό πλαίσιο. Η παρέμβαση των κεντρικών τραπεζών στις χρηματαγορές και στις αγορές συναλλάγματος οδήγησε σε συσχετισμούς μεταξύ κατηγοριών περουσιακών στοιχείων (assets classes) που δεν ήταν εμφανής στο παρελθόν.

Τραπεζικά ιδρύματα έχουν βιώσει την υποβάθμιση της ποιότητας της πίστωσης τους, έχουν λιγότερο πόρους, αλλά την ίδια στιγμή αυξημένες απαιτήσεις για την απόδοση των ιδίων κεφαλαίων. Η μεταβλητότητα στην τιμή του πετρελαίου και των μεταλλευμάτων καθώς και σε συγκεκριμένα νομίσματα αναπτυσσόμενων οικονομιών είναι πολύ μεγάλη. Οι παραπάνω παράγοντες έχουν οδηγήσει στο γεγονός η αντιμετώπιση χρηματοοικονομικών (επιτόκια, συναλλάγματα, εμπορεύματα, πληθωρισμός, κίνδυνο αντισυμβαλλομένου ) (interest rates, FX, commodities, inflation and counterparty risks) κινδύνων να είναι πιο δύσκολη.

Σε αυτό το τοπίο, ο ρόλος του τμήματος Διαχείρισης Οικονομικών (Treasury Department) ενός οργανισμού έχει αυξηθεί και είναι ακόμη πιο κρίσιμος και πολύπλοκος. Συναλλαγές και ανταλλαγή πληροφοριών με στόχο την λήψη αποφάσεων τόσο με φορείς εντός (ανώτερα διευθυντικά στελέχη, εσωτερικός έλεγχος, τμήμα προμηθειών κ.λπ.) όσο και εκτός του οργανισμού (τράπεζες, ελεγκτές, ρυθμιστές, κυβερνήσεις κ.λπ.) έχουν γίνει πιο απαιτητικές και χρονοβόρες. Ανώτερα διευθυντικά στελέχη ακόμα και οι μέτοχοι ασχολούνται πιο ενεργά με επανεξέταση των χρηματοοικονομικών κινδύνων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την οικονομική ευρωστία της εταιρείας τους. Έχουν ευθυγραμμίσει τους στόχους και την πολιτική τους με το τμήμα Διαχείρισης Οικονομικών στην εξασφάλιση ενός ισχυρού πλαισίου διαχείρισης κινδύνου.

Μια ολιστική προσέγγιση για τη διαχείριση του χρηματοοικονομικού κινδύνου, αποτελεί επιτακτική ανάγκη για την επίτευξη των στρατηγικών και επιχειρησιακών στόχων. Ένα, υψηλής ποιότητας, (best in class) πρόγραμμα διαχείρισης του κινδύνου (risk management program) εκτείνεται από τον οργανωτικό σχεδιασμό, την ευθυγράμμιση με την πολιτική λήψης αποφάσεων, τους  λογιστικούς κανόνες, την υποβολή εκθέσεων (reporting) και την συνεχή παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας του μέσω δεικτών (key performance indicators). Προκειμένου να οικοδομηθεί ένα τέτοιο εύρωστο πλαίσιο, πρέπει να εξεταστούν τα ακόλουθα βήματα:

• Στρατηγική και ποσοτική αξιολόγηση των οικονομικών, χρηματοδοτικών εκθέσεων
• Αποτελεσματική εφαρμογή της επιθυμητής στρατηγικής αντιστάθμισης κινδύνου
• Τήρηση των λογιστικών κανόνων και απαιτήσεων της αγοράς παραγώγων
• Ισχυρή διαδικασία διαχείρισης μεγάλου αριθμού συναλλαγών 
• Παρακολούθηση της απόδοσης, αποτελεσματικότητας της στρατηγικής και συμμόρφωση με τις πολιτικές (treasury policies).

Στρατηγική και ποσοτική αξιολόγηση

Κατά τη διαδικασία αναγνώρισης και αξιολόγησης των χρηματοοικονομικών κινδύνων η επιχείρηση πρέπει να κατανοήσει που είναι εκτεθειμένη. Πρέπει επίσης να κατανοήσει τη σχέση μεταξύ των εκθέσεων αυτών και τις επιπτώσεις στο χρηματοοικονομικό και επιχειρησιακό προφίλ του οργανισμού. Αντιστάθμιση κάθε έκθεσης  ανεξάρτητα μπορεί να οδηγήσει σε μια αύξηση στον συνολικό κίνδυνο εάν τα ανοίγματα είναι μεταξύ τους φυσικά αντισταθμισμένα, για παράδειγμα έσοδα και έξοδα που επηρεάζονται από την ίδια τιμή εμπορεύματος. Συχνά επιχειρήσεις μπορεί να επιλέγουν να αντισταθμίσουν ένα συναλλαγματικό κίνδυνο εξαιτίας των επιπτώσεών του σε μία μεγάλη θυγατρική χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τον αντίκτυπο μείωσης κινδύνου σε ολόκληρο τον οργανισμό.

Πιο συγκεκριμένα, τα ακόλουθα βήματα πρέπει να ακολουθηθούν κατά την φάση της αξιολόγησης:

• Αξιολόγηση υφιστάμενου πλαισίου διαχείρισης κινδύνων
• Συγκριτική αξιολόγηση κατά ομάδα εταιρειών με παρόμοια προφίλ κινδύνου (peer group analysis)
• Συγκέντρωση αξιόπιστων στοιχείων όπως υπάρχουσες και προβλεπόμενες εκθέσεις σε κινδύνους 
• Κατασκευή του κατάλληλου βασικού δείκτης απόδοσης. Ένα μέτρο/αποτελεσμα σε κίνδυνο (metric at risk) (κέρδη προ φόρων, ταμειακές ροές, όροι δανείων κλπ)
• Ποσοτικοποίηση, από την ανάλυση των δεδομένων, και οι επιπτώσεις της μεταβλητότητας σε αυτό το συγκεκριμένο βασικό δείκτη απόδοσης.

Η ανάλυση των ανοιγμάτων κινδύνου ειδικά για επιχειρήσεις με πολλαπλούς κινδύνους ιδανικά θα πρέπει να εκτελείται χρησιμοποιώντας Monte-Carlo ανάλυση. Αυτή είναι μια μεθοδολογία διαχείρισης κινδύνου που λαμβάνει υπόψη συσχετίσεις μεταξύ διαφορετικών μεταβλητών και προσομοιώνει μια ευρεία ποικιλία των πιθανών αποτελεσμάτων.

Παραδείγματα των κινδύνων που θα μπορούσαν να διερευνηθούν είναι:

• Κίνδυνος συναλλάγματος
• Κίνδυνος βασικού εμπορεύματος
• Κίνδυνος επιτοκίου και κίνδυνος αναχρηματοδότησης
• Αξιολόγηση πληθωριστικών κινδύνων
• Κίνδυνος αντισυμβαλλομένου

Κατά το πρώτο βήμα, ανεξάρτητες απόψεις, τεχνικές γνώσεις και εμπειρία από παρόμοιες δεσμεύσεις, είναι συστατικά που απαιτούνται για την αξιολόγηση στρατηγικών χρηματοδοτικών ανοιγμάτων.

Υλοποίηση στρατηγικής αντιστάθμισης

Μετά την αξιολόγηση και την διαδικασία ανάλυσης, το επόμενο σημαντικό βήμα είναι η εφαρμογή της στρατηγικής αντιστάθμισης που βοηθά στην άμβλυνση των εντοπισμένων κινδύνων. Η στρατηγική πρέπει να είναι εφικτή και οικονομικά αποδοτική. Κατά το στάδιο της υλοποίησης, η τεχνογνωσία στη χρήση πολύπλοκων μοντέλων τιμολόγησης είναι υψίστης σημασίας για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική επιλογή των εργαλείων. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα τελευταία χρόνια, η ασυμμετρία στη γνώση μεταξύ κορυφαίων market makers παραγώγων και των μικρότερων εταιρειών έχει αυξηθεί κυρίως λόγω της αυξημένης  πολυπλοκότητας στην αγορά παραγώγων. Η έννοια της δίκαιης τιμής αγοράς για ένα παράγωγο δεν καθορίζεται εύκολα πια. Η εφαρμογή της στρατηγικής μπορεί να γίνει όχι μόνο με χρησιμοποίηση παραγώγων αλλά και εναλλακτικών μορφών χρηματοδότησης.

Ο σχεδιασμός της  βέλτιστης στρατηγικής αντιστάθμισης κινδύνου πρέπει να λαμβάνει υπόψη της τις ακόλουθες πτυχές:

• Επίπεδα ανοχής κινδύνου της ανώτερης Διοίκησης
• Επιλογή βέλτιστη αντιστάθμιση τύπου ή συνδυασμός τύπων αντιστάθμισης, χρονική περίοδος και αναλογία, μίγμα στρατηγικής 
• Κόστος προγράμματος αντιστάθμισης
• περιορισμοί λόγω σύμβασης του αντισυμβαλλόμενου 
• Περιορισμοί λογιστικών και κανόνων χρηματαγοράς
• Διαχείριση συναλλαγών, πολιτική παρακολούθησης, λογιστικής και κανονιστική συμμόρφωση.

Μετά την εκτέλεση μιας επιτυχημένης στρατηγικής, το επόμενο στάδιο είναι η διατήρηση των υψηλών στάνταρντ σε βάθος χρόνου, κάτι που επίσης απαιτεί τις βέλτιστες πρακτικές και έναν εξορθολογισμό των εργασιών.

Απαιτείται μια ισχυρή τεχνολογική πλατφόρμα που επιτρέπει τη χρήση:

• εκτέλεση συναλλαγών
• διαχείριση των επιχειρησιακών και των χρηματοδοτικών εκθέσεων 
• αποτίμηση τιμής παραγώγων, εναλλακτικών χρηματοδοτήσεων και δυνατότητες αναφοράς στο ανώτερο διοικητικό προσωπικό 
• διαχείριση εγγράφων και  λογιστική αντιστάθμιση.

Αυτό συστήνεται ως η καλύτερη επιλογή για το Treasury τμήμα του οργανισμού ώστε να οικοδομήσουμε ολοκληρωμένες και κεντρικές διαδικασίες, οι οποίες προσφέρουν αυτοματισμούς και αποδοτικότητα χρόνου. Η χρήση της τεχνολογίας θα πρέπει επίσης να συνδυαστεί με εμπειρογνωμοσύνη προκειμένου όχι μόνο να παράγει υψηλής ποιότητας πληροφορίες αλλά επίσης για να ερμηνεύσει αυτές τις πληροφορίες ώστε να πληρούν τις αυστηρές απαιτήσεις λήψης αποφάσεων, εσωτερικού ελέγχου και ρυθμιστικών αρχών.  Συνιστάται η εφαρμογή μιας αυτοματοποιημένης λύσης για να εξασφαλίσει την τήρηση των κανονιστικών απαιτήσεων.

Αποτελεσματική οικονομική διαχείριση κινδύνων

Τα τελευταία χρόνια η έννοια του οικονομικού κινδύνου εξετάστηκε εκ νέου. Αυτό παρουσιάζει μια ευκαιρία για το Treasury department να σχεδιάσει αποτελεσματικό πρόγραμμα διαχείρισης κινδύνου ώστε να σταθεροποιήσει τα οικονομικά αποτελέσματα του οργανισμού και να ενισχύσει τις πολιτικές λήψης αποφάσεων και τις διαδικασίες παρακολούθησης της αποτελεσματικότητας τους. Η επίτευξη των στόχων αυτών μπορεί να επιτευχθεί με το συνδυασμό των δεξιοτήτων των εμπειρογνωμόνων, ανεξάρτητων απόψεων και ολοκληρωμένων λύσεων μέσω εξελιγμένων τεχνολογικών πλατφορμών.

* Ο κ. Γεώργιος Καράλης είναι σύμβουλος εταιριών σε χρηματοοικονομικά θέματα (Corporate Treasury Advisory) στην Chatham Financial. Αποτελεί μέλος του Greek Energy Forum, του συνδέσμου Ελλήνων και Κυπρίων επαγγελματιών στο χώρο της ενέργειας στο Λονδίνο. Οι απόψεις που εκφράζονται εδώ είναι αποκλειστικά δικές του.

http://energypress.gr/news/diaheirisi-hrimatooikonomikoy-kindynoy-stin-energeia